اضطراب زمانی که شدید، مداوم یا کنترل آن دشوار باشد، می‌تواند روی خواب، تمرکز، عملکرد شغلی و تحصیلی، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد. درمان اختلالات اضطرابی معمولاً براساس نوع اضطراب، شدت علائم، سابقه درمان و شرایط فرد انتخاب می‌شود و ممکن است شامل روان درمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از روش‌های مختلف باشد.

یکی از روش‌هایی که در سال‌های اخیر برای برخی اختلالات روانپزشکی و به طور پژوهشی برای اختلالات اضطرابی مورد توجه قرار گرفته، درمان اضطراب با rTMS یا تحریک مغناطیسی مکرر مغز است. این روش غیرتهاجمی از پالس‌های مغناطیسی کنترل شده برای تعدیل فعالیت نواحی مشخصی از مغز استفاده می‌کند.

با این حال، شواهد علمی درباره rTMS برای اضطراب هنوز به اندازه کاربرد آن در برخی اختلالات دیگر مانند افسردگی تثبیت نشده است. به همین دلیل، مناسب بودن این روش باید پس از ارزیابی توسط روانپزشک و با توجه به تشخیص دقیق فرد مشخص شود. برای آشنایی بیشتر با نحوه انجام این روش می‌توانید صفحه مرکز rTMS را مطالعه کنید.

rTMS چیست و چگونه انجام می شود؟

rTMS مخفف Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation به معنای تحریک مغناطیسی مکرر مغز است. در این روش یک کویل در نزدیکی سر بیمار قرار می‌گیرد و پالس‌های مغناطیسی کوتاه و کنترل شده ایجاد می‌کند.

این میدان‌های مغناطیسی می‌توانند در ناحیه هدف مغز جریان‌های الکتریکی بسیار کوچکی ایجاد کنند و فعالیت شبکه‌های عصبی را تحت تاثیر قرار دهند. برخلاف جراحی یا روش‌های تهاجمی، برای انجام rTMS نیازی به ایجاد برش یا کاشت وسیله در مغز نیست.

بیمار در طول جلسه معمولاً روی صندلی می‌نشیند و هوشیار است. نوع دستگاه، محل قرار گرفتن کویل، شدت تحریک، فرکانس و تعداد پالس‌ها براساس پروتکل انتخابی متفاوت هستند.

تفاوت استرس روزمره با اختلال اضطرابی چیست؟

یکی از مشکلات رایج در محتوای اینترنتی این است که «استرس» و «اختلال اضطرابی» به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. در حالی که هر احساس نگرانی یا استرسی به معنای ابتلا به یک اختلال روانپزشکی نیست.

استرس معمولاً در پاسخ به یک عامل مشخص مانند فشار کاری، امتحان، مشکلات مالی یا یک تغییر مهم در زندگی ایجاد می‌شود و با کاهش عامل فشار ممکن است کمتر شود. در مقابل، اضطراب می‌تواند شدیدتر و پایدارتر باشد و حتی زمانی که خطر مشخصی وجود ندارد ادامه پیدا کند.

اگر علائم اضطراب مداوم هستند و نمی‌دانید چه زمانی نیاز به ارزیابی تخصصی وجود دارد، مطالعه مطلب چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کنیم می‌تواند مفید باشد.

rTMS چگونه ممکن است بر اضطراب تاثیر بگذارد؟

اضطراب فقط یک احساس ساده نیست و با فعالیت شبکه‌های مختلف مغزی مرتبط است. در پژوهش‌های مربوط به rTMS، نواحی مختلفی از قشر مغز به عنوان هدف تحریک بررسی شده‌اند و قشر پیش پیشانی پشتی جانبی یا DLPFC یکی از نواحی مورد توجه بوده است.

هدف از تحریک این نواحی، تعدیل فعالیت شبکه‌های عصبی مرتبط با تنظیم هیجان، پردازش تهدید و کنترل شناختی است. با این حال، هنوز یک پروتکل واحد که برای تمام بیماران و انواع اضطراب بهترین نتیجه را ایجاد کند وجود ندارد.

به همین دلیل، استفاده از یک دستگاه یا یک فرکانس ثابت برای همه افراد منطقی نیست و انتخاب پروتکل باید براساس شرایط بالینی انجام شود.

شواهد علمی درباره اثربخشی rTMS برای اضطراب چه می گویند؟

تحقیقات درباره rTMS برای اختلالات اضطرابی در سال‌های اخیر افزایش یافته است. برخی مطالعات و متاآنالیزها کاهش شدت علائم اضطراب را گزارش کرده‌اند؛ با این حال کیفیت مطالعات، نواحی مورد تحریک، تعداد جلسات و پروتکل‌ها یکسان نبوده‌اند.

مرورهای علمی جدید نشان می‌دهند که TMS ممکن است به کاهش شدت علائم اختلال اضطراب فراگیر کمک کند، اما شواهد موجود هنوز محدودیت‌هایی دارند و اطلاعات مربوط به ماندگاری اثر درمان در بلندمدت نیز کافی نیست.

بنابراین بهتر است به جای استفاده از عبارت‌هایی مانند «درمان قطعی اضطراب با دستگاه»، گفته شود rTMS یک گزینه درمانی قابل بررسی برای برخی بیماران است و میزان پاسخ به آن می‌تواند متفاوت باشد.

rTMS برای کدام اختلالات اضطرابی بررسی شده است؟

عبارت «اضطراب» مجموعه‌ای از شرایط متفاوت را شامل می‌شود. به همین دلیل نمی‌توان نتایج یک مطالعه درباره اختلال اضطراب فراگیر را مستقیماً به حملات پانیک، اضطراب اجتماعی یا سایر اختلالات تعمیم داد.

rTMS برای اختلال اضطراب فراگیر GAD

بخش قابل توجهی از مطالعات جدید مربوط به اختلال اضطراب فراگیر است. در GAD فرد برای مدت طولانی درباره مسائل مختلف نگرانی بیش از حد دارد و کنترل این نگرانی برای او دشوار است.

برخی مطالعات کاهش شدت علائم را پس از rTMS گزارش کرده‌اند، اما هنوز درباره بهترین ناحیه هدف، فرکانس و تعداد جلسات اتفاق نظر کامل وجود ندارد.

rTMS برای حملات پانیک

حمله پانیک با شروع ناگهانی ترس شدید و علائمی مانند تپش قلب، احساس خفگی، لرزش، تعریق یا ترس از مرگ همراه است. مطالعات rTMS در این حوزه محدودتر هستند و نمی‌توان آن را درمان استاندارد و تضمین شده حملات پانیک معرفی کرد.

اضطراب همراه افسردگی

اضطراب و افسردگی می‌توانند همزمان در یک فرد وجود داشته باشند. در چنین شرایطی روانپزشک باید مشخص کند کدام علائم غالب هستند و هدف اصلی درمان چیست.

این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شواهد استفاده از rTMS برای افسردگی با شواهد مربوط به اضطراب یکسان نیست.

آیا rTMS درمان قطعی اضطراب است؟

خیر. در حال حاضر نمی‌توان rTMS را درمان قطعی اضطراب دانست. برخی افراد ممکن است کاهش قابل توجه علائم را تجربه کنند، بعضی پاسخ محدودتری داشته باشند و برخی نیز ممکن است به درمان پاسخ کافی ندهند.

شدت اختلال، مدت بیماری، مشکلات روانپزشکی همراه، درمان‌های قبلی، نوع پروتکل و پاسخ فرد در نتیجه نهایی تاثیر دارند.

هدف واقعی درمان باید کاهش علائم، بهبود عملکرد روزانه و افزایش کیفیت زندگی باشد؛ نه وعده درمان صددرصدی.

چه کسانی ممکن است کاندید بررسی rTMS برای اضطراب باشند؟

تصمیم درباره استفاده از rTMS باید پس از ارزیابی کامل پزشکی و روانپزشکی انجام شود. صرف داشتن احساس استرس یا نگرانی برای شروع این درمان کافی نیست.

برای انتخاب روش درمان و بررسی سابقه پزشکی، مراجعه به متخصص روانپزشک اهمیت زیادی دارد.

مقایسه rTMS با دارودرمانی و روان درمانی برای اضطراب

rTMS نباید به عنوان رقیب مستقیم تمام روش‌های درمان اضطراب در نظر گرفته شود. هر روش جایگاه خاص خود را دارد و انتخاب درمان براساس شرایط فرد انجام می‌شود.

آیا rTMS جایگزین داروی اضطراب است؟

خیر، نمی‌توان rTMS را برای همه افراد جایگزین دارو دانست. بسیاری از بیماران با روان درمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از این روش‌ها درمان می‌شوند.

اگر فرد داروی اضطراب، افسردگی یا سایر داروهای اعصاب و روان مصرف می‌کند، نباید به دلیل شروع rTMS به صورت خودسرانه دوز دارو را کم، زیاد یا قطع کند.

هر تغییر در برنامه دارویی باید با نظر پزشک انجام شود؛ زیرا قطع ناگهانی برخی داروها ممکن است باعث ایجاد علائم ناخوشایند یا بازگشت علائم بیماری شود.

تعداد جلسات rTMS برای اضطراب چقدر است؟

تعداد جلسات rTMS برای اضطراب را نمی‌توان با یک عدد ثابت برای همه بیماران مشخص کرد. مطالعات علمی از پروتکل‌های متفاوتی استفاده کرده‌اند و حتی محل تحریک، فرکانس و تعداد پالس‌ها در پژوهش‌های مختلف یکسان نیست.

به همین دلیل، تعیین دوره درمان باید براساس تشخیص، هدف درمان، پروتکل مورد استفاده و روند پاسخ بیمار انجام شود.

از کجا بفهمیم rTMS برای اضطراب موثر بوده است؟

نتیجه درمان بهتر است فقط با عباراتی مانند «احساس می‌کنم بهتر هستم» سنجیده نشود. قبل از شروع دوره می‌توان چند شاخص مشخص را ثبت و در طول درمان دوباره بررسی کرد.

• شدت و دفعات نگرانی‌های غیرقابل کنترل
• کیفیت خواب
• شدت تنش و بی قراری
• توانایی تمرکز
• میزان اجتناب از موقعیت‌ها
• عملکرد شغلی و تحصیلی
• تاثیر اضطراب بر روابط اجتماعی

استفاده از ارزیابی‌های استاندارد در کنار مصاحبه بالینی می‌تواند به پزشک کمک کند روند تغییر علائم را دقیق‌تر بررسی کند.

هزینه rTMS برای اضطراب چقدر است؟

هزینه درمان تنها به قیمت یک جلسه محدود نمی‌شود. تعداد جلسات، نوع پروتکل، ارزیابی‌های اولیه، مدت هر جلسه و نیاز به ادامه یا اصلاح برنامه می‌توانند روی هزینه کل دوره تاثیر بگذارند.

بهتر است قبل از شروع درمان درباره تعداد تقریبی جلسات، اهداف درمان، زمان ارزیابی مجدد و هزینه دوره با مرکز درمانی صحبت شود. ارائه یک مبلغ ثابت بدون بررسی شرایط بیمار می‌تواند گمراه کننده باشد؛ زیرا برنامه درمان برای همه افراد یکسان نیست.

عوارض rTMS برای اضطراب چیست؟

rTMS یک روش غیرتهاجمی محسوب می‌شود، اما مانند هر مداخله پزشکی ممکن است با عوارض یا ناراحتی‌هایی همراه باشد.

عوارض گزارش شده می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• سردرد
• احساس ناراحتی یا حساسیت در پوست سر
• انقباض یا احساس کشش عضلات صورت در زمان تحریک
• خستگی پس از جلسه
• ناراحتی ناشی از صدای دستگاه

تشنج یکی از عوارض جدی ولی نادر TMS است و به همین دلیل بررسی سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و عوامل خطر قبل از شروع درمان اهمیت دارد.

برای اطلاعات تکمیلی می‌توانید مطلب عوارض rTMS را مطالعه کنید.

چه کسانی قبل از rTMS نیاز به بررسی دقیق تر دارند؟

پیش از شروع درمان، بیمار باید درباره سابقه پزشکی، بیماری‌های عصبی، داروها و وسایل پزشکی کاشته شده در بدن اطلاعات کامل به پزشک بدهد.

وجود هر یک از این موارد الزاماً به معنی ممنوع بودن درمان در همه شرایط نیست، اما بعضی وسایل کاشته شده در سر می‌توانند منع جدی برای rTMS باشند و همه موارد باید توسط پزشک بررسی شوند.

جایگاه rTMS در کنار درمان های اصلی اضطراب

برای بسیاری از افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر، روان درمانی مبتنی بر شواهد مانند درمان شناختی رفتاری و در صورت نیاز دارودرمانی از گزینه‌های اصلی درمان محسوب می‌شوند.

بنابراین اگر فردی به دلیل ترس از مصرف دارو به دنبال rTMS است، بهتر است ابتدا مزایا، محدودیت‌ها و شواهد هر روش را با پزشک بررسی کند. هدف انتخاب روشی است که بیشترین تناسب را با شرایط بیمار داشته باشد، نه صرفاً انتخاب جدیدترین فناوری.

اگر درباره انواع اختلالات اضطرابی و سایر بیماری‌های روانپزشکی نیاز به اطلاعات بیشتری دارید، صفحه انواع اختلالات و بیماری های روانی می‌تواند مفید باشد.

مراحل درمان اضطراب با rTMS در مرکز دکتر ذاکری

سوالات متداول درباره درمان اضطراب با rTMS

آیا rTMS برای اضطراب موثر است؟

برخی پژوهش‌ها کاهش شدت علائم اضطراب، به ویژه در اختلال اضطراب فراگیر را گزارش کرده‌اند؛ اما شواهد هنوز محدودیت دارند و پاسخ همه بیماران یکسان نیست.

آیا rTMS درمان قطعی اضطراب است؟

خیر. هیچ تضمینی برای درمان کامل همه بیماران وجود ندارد. هدف درمان کاهش علائم و بهبود عملکرد است و میزان پاسخ افراد متفاوت خواهد بود.

چند جلسه rTMS برای اضطراب لازم است؟

تعداد جلسات ثابت نیست و به تشخیص، پروتکل درمان، شدت علائم و پاسخ فرد بستگی دارد.

rTMS برای حملات پانیک موثر است؟

این روش برای پانیک نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، اما شواهد آن محدودتر از برخی حوزه‌های دیگر است و نمی‌توان اثربخشی آن را برای همه بیماران تضمین کرد.

آیا rTMS درد دارد؟

بیشتر افراد بدون بیهوشی جلسات را انجام می‌دهند. ممکن است در محل تحریک احساس ضربه، فشار، کشش عضلات یا ناراحتی پوست سر ایجاد شود. شدت تجربه افراد متفاوت است.

هزینه درمان اضطراب با rTMS چقدر است؟

هزینه به تعداد جلسات، نوع پروتکل، ارزیابی اولیه و برنامه درمان بستگی دارد و بهتر است پس از بررسی شرایط فرد مشخص شود.

جمع بندی

rTMS یک روش غیرتهاجمی تحریک مغناطیسی مغز است که برای برخی اختلالات روانپزشکی کاربرد دارد و در سال‌های اخیر برای اختلالات اضطرابی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است. شواهد موجود نشان می‌دهند این روش ممکن است در برخی بیماران مبتلا به اضطراب فراگیر باعث کاهش شدت علائم شود، اما شواهد فعلی برای معرفی آن به عنوان درمان قطعی اضطراب کافی نیست.

همچنین باید میان استرس روزمره و اختلال اضطرابی تفاوت قائل شد. rTMS درمان معمول برای فشارها و نگرانی‌های طبیعی زندگی نیست و استفاده از آن باید پس از تشخیص و ارزیابی تخصصی انجام شود.

بهترین برنامه درمان زمانی طراحی می‌شود که شدت علائم، سابقه درمان، بیماری‌های همراه، داروهای مصرفی و ترجیح بیمار به صورت همزمان بررسی شوند. برای آشنایی با خدمات تخصصی می‌توانید به مرکز دکتر ذاکری مراجعه کنید.